آوای شمال(طبرستان)
  • گزیده اخبار :
  • سه شنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۹ , Tuesday 4 August 2020
    avayeshomal.ir
    آرشیو سایت





  • کد مطلب : 71534
  • تعداد نظرات : ۰ نظر
  • تاریخ انتشار خبر : ۱ اردیبهشت, ۱۳۹۶ - ۰۱:۲۸
  • شما اینجا هستید :فرهنگی
  •   

    وجوب اطاعت از پیامبر اکرم (ص) و اطلاق شأن تبیین و تعلیم قرآن برای ایشان، دلیلی روشن بر لزوم مراجعه به تمامی بیانات ایشان در مورد قرآن در هر سطحی از بیان می باشد.

    دلایل همراهی قرآن و مبین

    آوای شمال/همراهی «مبین با قرآن» از جمله مباحث کلامی- علوم قرآنی است. قرآن به عنوان مهم ترین مصدر تشریع احکام، یگانه محور تردیدناپذیر همه فقهای اسلامى، اعمّ از امامیه و اهل سنت، به شمار رفته و کتاب هدایت تا روز قیامت است؛ اما بهره مند شدن از این امر (هدایت الاهی) مستلزم آن است که […]

    آوای شمال/همراهی «مبین با قرآن» از جمله مباحث کلامی- علوم قرآنی است. قرآن به عنوان مهم ترین مصدر تشریع احکام، یگانه محور تردیدناپذیر همه فقهای اسلامى، اعمّ از امامیه و اهل سنت، به شمار رفته و کتاب هدایت تا روز قیامت است؛ اما بهره مند شدن از این امر (هدایت الاهی) مستلزم آن است که خداوند در کنار کتاب هدایت خویش، مبینی را قرار دهد که به بیان مراد الاهی بپردازد. «تبیین» در کاربرد لغوی به معنای آشکار شدن، آشکار کردن و توضیح دادن می باشد. اساس نظریه «همراهی قرآن و مبین» مطابق عقل و سیره عقلا بوده و آیات و روایات بر آن صحه می گذارند.

    حق بیان برای خداوند محفوظ است؛ ولی به دلیل برخورداری از معانی و مفاهیم ژرف و آموزه های عالی، تنها راه عقلایی برای پی بردن به چگونگی استفاده از آن، بیانات پیامبر (ص) و تبعیت مطلق از ایشان می باشد. وجوب اطاعت از پیامبر اکرم (ص) و اطلاق شأن تبیین و تعلیم قرآن برای ایشان، دلیلی روشن بر لزوم مراجعه به تمامی بیانات ایشان در مورد قرآن در هر سطحی از بیان می باشد. همچنین قرآن کریم و روایات در جهت شأن تبیینی پیامبر اکرم (ص) ائمه اطهار:، به‌ویژه امام زمان (عج) را وارثان این شأن تحت عناوین ذیل مطرح می کنند: راسخان در علم، و حاملان و صاحبان علم.
    واژگان کلیدی: قرآن کریم، تبیین، اجمال، مبین، حجّیت، فریقین.

    مقدمه
    علوم و معارف نهفته در قرآن دارای سطوح و مراتب متفاوت هستند و دلالت آیات کریمه بر این معارف یکسان نیست. گستره و ژرفای معانی آیات الاهی چنان است که فهم آن‌ها به تبیین نیاز دارد، و خود قرآن در آیه  (عج)أَنْزَلْنا إِلَیکَ الذِّکْرَ لِتُبَینَ لِلنَّاسِ…  ؛ ما قرآنی را به سوی تو نازل کردیم برای تبیین هر چیز» (نحل: ۴۴)؛ بدان اشاره کرده و واقعیت امر نیز بر آن صحه می گذارد. با مراجعه به جوامع روایی فریقین ملاحظه می‌شود که قسمت اعظم روایات، شرح و بیان آیات وحی هستند.

    برخی به تبیین معارف و مفاهیم اعتقادی، نظری و عملی و برخی دیگر به تبیین حدود و گستره مفاهیم و معانی قرآن پرداخته اند. اما این تبیین باید از حیث عقلی و نقلی برای دوستان و در برابر خصم مستدل شود.
    لذا این مقاله در اثبات همراهی همیشگی قرآن و مبینان الاهی، به‌ویژه امام زمان (عج) از دیدگاه فریقین تلاش دارد.
    معنای تبیین
    معنای لغوی تبیین

    ریشه آن از «بین» است که در معجم الوسیط آمده است:
    بین: ظهر و اتّضح؛ واضح و آشکار شد (انیس، ۱۳۸۶: ۱۶۴).
    «بیان»، یعنی خبر دادن واضح و آشکار از پدیده ها و اشیایی که در حالتی از حالات بر آثار وضع خداوند دلالت دارند:
    (عج)وَ لا یصُدَّنَّکُمُ الشَّیطانُ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبین  ؛ و شیطان شما را ]از راه خدا[ باز ندارد، که او دشمن آشکار شماست (زخرف: ۶۲).
    همچنین در معنای خبر، خواستن و کشف از چیزی با پرسش کردن و خبر گرفتن از آنان یا با سخن گفتن و نوشتن، یا با اشاره کردن به کار می رود:
    (عج)… فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُون *. أَنْزَلْنا إِلَیکَ الذِّکْرَ لِتُبَینَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یتَفَکَّرُونَ..  ؛ و پیش از تو، جز مردانى که به آن‌ها وحى مى کردیم، نفرستادیم! اگر نمى دانید، از آگاهان بپرسید ]از آن‌ها بپرسید که[ از دلایل روشن و کتاب‌های ]پیامبران پیشین آگاهند![ و ما این ذکر [قرآن ] را بر تو نازل کردیم، تا آنچه به سوى مردم نازل شده است، براى آن‌ها روشن سازى و شاید اندیشه کنند (نحل: ۴۳-۴۴).
    همچنین «بیان» به معنای چیزی است که به وسیله آن، معانی مجمل و مبهم کلام تشریح می شود:
    (عج)ثُمَّ إِنَّ عَلَینا بَیانَه  ؛ سپس بیان و ]توضیح[ آن ]نیز[ بر عهده ماست! (قیامت: ۱۹ و راغب اصفهانی، ۱۴۱۲: ۱۵۷-۱۵۹).
    پس می توان گفت: «تبیین» در لغت به معنای روشن و واضح کردن چیزی است؛ و هنگامی که در مورد قرآن به کار می رود، مقصود روشن کردن و توضیح دادن معانی مورد نظر خداوند متعال است.
    تبیین در اصطلاح
    وظیفه عمومی تمام انبیای الاهی، هدایت انسان‌ها و محتوای ذاتی پیام آن‌ها یکسان بوده (آل عمران: ۶۴) و کار رسول، رساندن و تبلیغ کلمات الاهی بوده است (مائده: ۹۲؛ اعراف: ۶۲ و نور: ۵۴). یکی از اهداف ارسال پیامبران، هدایت بشر از راه ابلاغ پیام با ویژگی خاص خود و تبیین کلام وحی در هر دوره ای از تاریخ انبیا می‌باشد. قرآن می فرماید:
    (عج)وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ میثاقَ الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ لَتُبَینُنَّهُ لِلنَّاس…  ؛ و چون خداوند از آنان که کتاب به آن‌ها داده شد پیمان گرفت که حقایق قران را برای مردم بیان کنند (آل عمران: ۱۸۷).
    و در جای دیگر خطاب به رسول اکرم (ص) می فرماید:
    (عج)أَنْزَلْنا إِلَیکَ الذِّکْرَ لِتُبَینَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یتَفَکَّرُونَ  ؛ این قرآن را بر تو نازل کردیم تا برای مردم آنچه به ایشان نازل شده بیان کنی، باشد که اندیشه کنند (نحل: ۴۴).
    و این مهم در ارتباط با خاتم الانبیا رساندن و انتقال پیام خدا به جهان است که آن‌ها از لحاظ تاریخی، نخست، قوم آن حضرت و سپس همگی افراد را شامل می شوند.
    این وظیفه تبیین در خصوص رسول اکرم (ص) در قرآن به دو گونه است:
    معنای اول تبیین: از آن‌جا که قرآن بین بالذات و تبیان همه چیز است (نحل: ۸۹)؛ تبیین حضرت برای آن است که ابهام و انحراف و شک را از روح و قلب مردم بزداید؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید:
    (عج)… أَنْزَلْنا إِلَیکَ الذِّکْرَ لِتُبَینَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یتَفَکَّرُونَ   (نحل: ۴۴)
    همچنین:
    (عج)وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ میثاقَ الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ لَتُبَینُنَّهُ لِلنَّاسِ وَ لا تَکْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَراءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلیلاً فَبِئْسَ ما یشْتَرُونَ   (آل‌عمران: ۱۸۷(.
    آیه اخیر گرچه درباره دانشمندان اهل کتاب (یهود و نصارا) می باشد؛ در حقیقت، اخطارى به تمام دانشمندان و علماى مذهبى است که آن‌ها موظفند در تبیین فرامین الاهى و معارف دینى بکوشند و خداوند متعال در این زمینه از همه آن‌ها پیمان مؤکدى گرفته است.
    توجه به ماده «تبیین» که در آیه مذکور به کار رفته، نشان مى دهد که منظور، تنها تلاوت آیات خدا یا نشر کتاب‌های آسمانى نیست، بلکه مقصود آن است که حقایق آن‌ها را آشکارا در اختیار مردم بگذارند تا به روشنى همه توده ها از آن آگاه گردند، و این حقایق روح و جان آنان را مسخر سازد و کسانی که در تبیین و توضیح و تفسیر و روشن ساختن مسلمانان کوتاهى کنند، مشمول همان سرنوشتى شوند که خداوند در این آیه و مانند آن براى علماى یهود بیان کرده است (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴، ج ۳: ۲۰۶(.
    یکی از وظایف پیامبران و رهبران الاهی، تبیین مراد الاهی و روشن کردن دستورات الاهی برای مردم است تا مراد و مقصود واقعی خداوند به طور روشن به انسان‌ها برسد.
    در توضیح این معنای «تبیین» باید گفت:
    این تبیین گاهی لفظی است و گاهی معنوی؛ یعنی گاهی رسول اکرم (ص) از راه علم و نظر، و گاهی عملاً راه را نشان می دادند و این روش خاص، نحوه بینش و منش رسول اکرم (ص) است (آل عمران: ۱۳۸).
    چهره دیگر تبیین این است که گاهی تبیین در مراحل ابتدایی، و برهان با تعلیم و استدلال است (ر.ک: آل عمران: ۸۱؛ نساء: ۵۴ و ۱۱۳ و مائده: ۱۱۰). در تفسیر المیزان در این باره آمده است:
    از همین جا شأن نبی اکرم (ص) در این مقام که همانا فقط تعلیم است، ظاهر می-شود و تعلیم همانا این است که معلم دانا و آگاه، ذهن متعلّم را هدایت و ارشاد کند به راهی که علم به آن و حصول بر آن، بر او دشوار می نماید؛ نه به سوی آنچه فهمش بدون تعلیم ممتنع باشد. پس، همانا تعلیم، آسان کردن راه و نزدیک کردن مقص