آوای شمال
  • گزیده اخبار :
  • جمعه ۱ شهریور ۱۳۹۸ , Friday 23 August 2019

    ابزار هدایت به بالای صفحه

    avayeshomal.ir
    آرشیو سایت





  • کد مطلب : 39063
  • تعداد نظرات : ۰ نظر
  • تاریخ انتشار خبر : ۲ آذر, ۱۳۹۴ - ۰۶:۵۴
  • شما اینجا هستید :ایران و جهان > سیاسی
  •   

    علی سقائیان

    ظرفیت های کنونی روابط روسیه و ایران

    آوای شمال/ «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهوری روسیه در حالی دومین بار به تهران آمده است که منطقه و جهان شرایطی متفاوت را تجربه می‌کنند و تهدیدات و فرصت‌های مشترکی برای ایران و روسیه ایجاد شده است.نوشتار زیر به بررسی ظرفیت های کنونی روابط روسیه و ایران پرداخته است. یک دهه اخیر مناسبات جمهوری اسلامی ایران […]

    آوای شمال/ «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهوری روسیه در حالی دومین بار به تهران آمده است که منطقه و جهان شرایطی متفاوت را تجربه می‌کنند و تهدیدات و فرصت‌های مشترکی برای ایران و روسیه ایجاد شده است.نوشتار زیر به بررسی ظرفیت های کنونی روابط روسیه و ایران پرداخته است.

    یک دهه اخیر مناسبات جمهوری اسلامی ایران و روسیه

    مناسبات دهه اخیر  جمهوری اسلامی ایران و روسیه فراز و نشیب های بسیاری به خود دیده است .

    در این دهه ایران در حوزه اقتصادی ، همکاری های مناسبی با روسیه داشته است، اما با آغاز مذاکرات هسته ای مناسبات سیاسی و راهبردی مسکو با جمهوری اسلامی ایران دچار فراز و نشیب شد. اما در نگاهی کلی مناسبات دو سویه ی جمهوری اسلامی ایران  و روسیه با توجه به منافع مشترک، همسایگی در حوزه های سیاسی و اقتصادی، و مسائل امنیت منطقه ای رو به افزایش بوده است.

    مسکو  و نگاه به جمهوری اسلامی ایران

    با وجود آنکه از مناسبات جمهوری اسلامی ایران و روسیه در شمول مناسبات راهبردی یاد می شود، در این بین  در سیاست خارجی خاص  آقای پوتین، جمهوری اسلامی ایران یک همسایه  با مختصات خاص مد نظر بوده است. در این بین باید توجه داشت که طیف های گوناگونی در حاکمیت روسیه نقش دارندو بخشی از آنها با نگاه رادیکال ضد غربی و مجموعه هایی متمایل به همکاری با غرب هستند. در این راستا با توجه به ظهور قدرت های نوین مانند چین، هند و جمهوری اسلامی ایران، نگاه در این راستا است که تقویت پیمان شانگهای و اتحادیه اورآسیا مفید است و در گسترش مناسبات با جمهوری اسلامی ایران نقشی مثبتی داشته و  بسترهای برای نزدیکی بیشتر دیدگاهها و تعریف منافع و اقدام مشترک را فراهم آورده است.

    عوامل موثر در جلب توجه روسیه به تهران

    تاثیر گذاری جمهوری اسلامی ایران در معادلات خاورمیانه، قدرت های جهانی و روسیه را واداشته است جمهوری اسلامی ایران را به عنوان قدرتی منطقه ای و تاثیر گذار بپذیرند و در رویکرد و نگرش خود به جمهوری اسلامی ایران بازبینی کند. در این راستا باید گفت با افزایش قدرت ژئوپلتیک جمهوری اسلامی ایران در یک دهه گذشته عملا تهران خود را به عنوان قدرتی فرا منطقه ای به جهان نشان داده است. این امر مهم در سخنان رهبران غرب به ویژه آمریکا انعکاس داشته و رهبران روسی  نیز  این واقعیت را به نیکی فهمیده اند در  واقع با و جود همه ی تحریم ناعادلانه، جمهوری اسلامی ایران با قدرت به سوی اهداف تعیین شده ی  سیاست خارجی و اقتصادی خود سوق یافته است و از سوی دیگر نیز دامنه تاثیر گذاری جمهوری اسلامی ایران در بحران های و چالش های  کنونی  و اخیر خاورمیانه، بازیگران های جهانی و همچنین مسکو را واداشته است تهران را به عنوان بازیگر مهم منطقه ای و با اقتدار بپذیرد. در  این راستا باید به نیکی دریافت که عامل اصلی رویکرد کنونی مسکو به تهران گسترش دامنه قدرت سیاسی، اقتصادی، امنیتی و  راهبردی جمهوری اسلامی ایران است. در همین راستا باید اشاره کرد که هر چند روسیه در ابتدای بحران سوریه رویکرد دیگری داشت، اما کنشگری سیاست خارجی ایران موجب  شد روسیه در این  معادله  حضور یافته و در یک رویکرد مشترک از توطئه غرب جلوگیری به عمل آورد. به نگاهی دیگر اگر جمهوری اسلامی ایران و روسیه واکنشی نشان نمیدادند امروزه گروه های تروریستی تندرو به قفقاز و آسیای میانه هجوم می آوردند. در بعد دیگری بحران اوکراین و تنش با غرب نیز در جلب توجه بیشتر مسکو به تهران تاثیر گذار بود. در این راستا تنش در مورد بحران اوکراین و گسترش  ناتو  به سوی مرزهای غربی روسیه (در شرق ناتو) موجب افزایش نگرانی های روسها شده است علاوه براین نگرانی های روسیه با وجود اینکه تعداد زیادی از نیروهای داعشی از قفقاز جنوبی و چچن هستند ادامه دارد و این خطر همواره وجود دارد که تروریست های راه خود را به سوی مرزهای همجوار روسیه کج و تهدید امنیتی برای روسیه بیافرینند.

    پتانسیل های کنونی روابط ایران و روسیه

    الف. بسترهای مناسبات اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و روسیه:

    بسترهای گوناگونی برای همکاری جمهوری اسلامی ایران و روسیه در زمینه اقتصاد و تجارت فراهم است. در این میان پس از تحریم روسیه، صادرات کالاهای کشاورزی، دامی و شیلات از اروپا به این کشور متوقف شد و با توجه به اینکه ایران ظرفیت صادرات این محصولات را دارا می‌باشد این امر میتواند بستری برای همکاری دو کشور باشد. در واقع اکنون تهدیدهای اقتصادی مشترک زیادی در رابطه با جمهوری اسلامی ایران و روسیه (به ویژه تحریمهای ناعادلانه ی غرب) مشترک است و جدا از اینکه روسیه می تواند از تجارب جمهوری اسلامی ایران استفاده کند این  شرایط میتواند فرصتی برای افزایش اقتصادی و گسترده بین جمهوری اسلامی ایران  و روسیه باشند. با این حال باید دانست که برای رفع  چالش های همکاری اقتصادی دو کشور باید قوانین تجاری دو کشور اصلاح و موانع برای صادرات کالای جمهوری اسلامی جمهوری اسلامی ایران به روسیه برطرف و به گسترش مناسبات اقتصادی و تجاری کمک کرد. در حوزه دیگری همکاری‌های گازی دو کشور از پرونده‌های مشترک در راستای توسعه روابط تهران – مسکو است. در  این بین مجمع کشورهای صادرکننده گاز ( که در سال ۲۰۰۸ با ابتکار مقام معظم رهبری پایه‌‌گذاری شد) می تواند پس از سازماندهی به یکی از نهادهای تاثیرگذار در اقتصاد جهانی تبدیل شود. در همین راستا دو کشور می توانند در طرح های توسعه‌ای گاز در دنیا، توازن بین عرضه و تقاضای گاز، فناوری‌های اکتشاف، موضوع سوآپ گازی و تولید و حمل و نقل گاز ، صادرات گاز از طریق خط لوله و..  همکاریهایی داشته باشند.  گذشته از این هر چند اتحادیه اقتصادی جدید اورآسیا نوپا ست ولی با حضور اقتصادهایی مانند روسیه، بلاروس  و قزاقستان با تقویت  همکاری اقتصادی بین تهران و مسکو،  ایران نیز میتواند دامنه همکاری خود را با برطرف کردن موانع حضور در این اتحادیه و فعالیت آزاد تجاری فراهم کند.

    ب. ژئوپلتیکی و امنیتی دفاعی:

    از یک سو حوزه ی دفاعی بستر ساز افزایش مناسبات است و در سالهای گذشته ایران و روسیه در جهت تقویت بنیه دفاعی همکاری مشترک زیادی داشته، و حتی مانور نظامی مشترک نیز انجام داده اند. در این بین هر چند در سالهای گذشته موضوع اس سیصد ها به مسئله و مانع مهمی در روابط امنیتی و نظامی ایران و روسیه تبدیل شده بود و عملا اجازه گسترش روابط را در این زمینه نمی داد. ولی با توجه رویکرد مثبت در هر دو طرف این موضوع طبیعتا می تواند زمینه را برای گسترش همکاری های نظامی-امنیتی دو کشور فراهم کند. این رویکرد می  تواند رفت و آمدها و تعاملات نظامی- امنیتی بین دو کشور به نحو قابل قبولی افزایش دهد و موجب همکاری های جدیدی بین دو کشور شود. گذشته از این امنیت و صادرات انرژی جزو مسائل راهبردی روسیه ، جمهوری اسلامی ایران است.

    دربعد دیگری ایران و روسیه می توانند همکاریهای سیاسی امنیتی مناسبی (چه در چارچوب مناسبات دو جانبه و در چارچوب سازمان های منطقه ای مانند پیمان شانگهای و…. ) ترتیب دهند. چرا که در نگاه به نظام بین الملل چارچوب ها و بسترهای مشترکی بین جمهوری اسلامی ایران و روسیه ایجاد شده است. چنانچه اکنون روسیه هم با تمام وجود تبعات  نگاه ناعادلانه را در تحریم های غربی و افزایش فشارها را لمس کرده است. در این راستا باید توجه داشت که دو مجمع شانگهای و بریکس ( که کشورهای برتر و نو ظهور اقتصادی جهان در این گروه ها جمع شده اند) و عضویت روسیه در این ساختارها، مسکو می تواند به حضور ایران در این نهادها کمک کند.

    ج. بحران های منطقه ای:

    متغیرهای نظامی- امنیتی در منطقه در حال تغییر هست و یارگیری ها و ائتلاف های منطقه ای هم متناسب با آن در حال تغییر هستند، در این بین ائتلاف ایران و روسیه از پایدارترین ائتلاف هایی بوده است که در سالهای گذشته در سطح منطقه تداوم داشته است. در این میان با توجه به تمامی متغیرها و عوامل، همکاری های ایران و روسیه در سطح منطقه ای میتواند با دوام ترین و با ثبات ترین همکاری ها باشد.

    از جمله مهمترین بحران های فراروی دو کشور عبارت است از:

    مبارزه با داعش:

    حملات تروریستی داعش در لبنان و پاریس بشکل بی سابقه ای توجه جامعه بین المللی را بخود جلب کرده و خطر تکرار چنین حوادثی در سایر نقاط دنیا بویژه کشورهای  غربی موجب نزدیکی بیشتر کشورها به یکدیگر شده است. حوادث پاریس در عین حال مهر تائیدی بر سیاست ها و مواضع و عملکرد درست ایران و روسیه نسبت به پدیده تروریسم بود. در این بین ایران و روسیه که قبل از تصمیم گیری کشورهای غربی و شورای امنیت با درک درست  خود ازخطر تروریسم برای امنیت و ثبات جهانی، اقدام به مبارزه ای هماهنگ با داعش در سوریه کرده اند، می توانند به عنوان پیشتاز میدانی مبارزه با داعش در منطقه ، این مسئولیت را تا تحقق کامل اهداف آن و از طریق تقویت همکاریهای اطلاعاتی، سایبری ،امنیتی و عملیاتی به پیش ببرند. همچنین باتوجه به دامنه گسترش نفوذ و تهدیدات داعش در سایر کشورها  و مناطق اروپایی و آسیای میانه و نیز ضرورت مبارزه ریشه ای با افراط گرایی، کشورهای ایران و روسیه با توجه به توانائیهای مختلف خود در زمینه های عملیاتی و فرهنگی می توانند دامنه همکاریهای خود را برای جلوگیری از نضج گیری تروریسم در سایر مناطق گسترش دهند.

    آینده سوریه:

    دیدگاه های مشترک و نزدیک ایران و روسیه مبنی بر ضرورت راه حل سیاسی برای بحران سوریه  به تدریج با درک و اقبال بیشتری از سوی جامعه بین المللی مواجهه شده است. سیاست ها و دخالت های غیرقانونی برخی کشورهای غربی و عربی برای تغییر حکومت قانونی بشار اسد از طریق توسل به سلاح در چند سال گذشته نه تنها نتیجه ای نداده است بلکه باعث عمیق تر شدن بحران  سوریه و کشتار بیشتر مردم بیگناه و گسترش تروریسم به کشورهای مذکور شده است. لذا ایران و روسیه باید برای اعاده امنیت و ثبات منطقه ای و رهاکردن جامعه بین المللی از تهدیدات بالقوه داعش و تروریسم، برحقوق مردم سوریه به عنوان تنها تصمیم گیرندگان درخصوص آینده این کشور تاکید نموده و کشورها را به سمت صحه گذشتن بر حق تعیین سرنوشت سوریه از طریق  مردم سوریه سوق دهند.

    یمن :

    یمن که برای چندین سال از ثباتی نسبی برخوردار بود طی دوسال اخیر بدلیل سیاست های  ماجراجویانه و توسعه طلبانه عربستان در منطقه  و نیز حمایت نابخردانه کشورهای غربی در کمک به تشکیل اتئلات تجاوز به یمن، بتدریج به سمت تبدیل شدن به لانه ای جدید برای گروههای تروریستی بویژه القاعده و داعش شده است. در این میان ایران و روسیه در راستای نقشه راه درست خود برای بازگرداندن امنیت و آرامش به منطقه خاورمیانه می توانند همکاریهای خود را جهت جلوگیری از نضج تروریسم در این منطقه نیز از طریق تلاش برای توقف تجاوزات نظامی عربستان به این کشور گسترش داده و نگاه کشورهای اروپایی را به سمت حل بحران از طریق سیاسی جلب نمایند.

    اوکراین:

     روسیه و غرب هم اکنون نیز درگیر جدالی  دامنه دار برسر منافعی راهبردی  در اوکراین بوده و غرب از طریق تشدید تحریم ها علیه روسیه می کوشد تا به نحوی این کشور را تسلیم سیاست های گسترش طلبانه و محدودیت کننده خود بکند.بدون شک روسیه هم اکنون قدرتمندترین همسایه ایران  بوده و جمهوری اسلامی ایران با  پیروی مستمر از سیاست های اصولی خود مبنی بر احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشورها و حق مردم برای تعیین سرنوشت خود، تلاش گرده است تا در راستای نفی سیاست های خشونت گرایانه و برقراری ثبات و آرامش در این منطقه و عدم همکاری با غرب گام بردارد.

    علی سقائیان

    سفیر پیشین ایران و تحلیل گر اوراسیا

     

    برچسب ها :

    نظرات